Sadece Türkiye’de değil bütün bölgede havacılık sektörünün rotasını belirleyecek olan İstanbul Yeni Havaalanı’nda uçuşlar 30 Ekim’de başlayacak. Yılda 200 milyon yolcu taşıma kapasitesi ile dünyanın en büyüğü olacak olan havaalanı, İstanbul’u havacılık, turizm, ticaret ve lojistikte dünyanın en önemli merkezlerinden birine dönüştürecek.

30 Ekim 2018, dünya havacılık tarihine önemli bir milat olarak geçecek. 10 milyar euro’yu aşan bir yatırımla dünyanın tek çatı altında sıfırdan yapılan en büyük havalimanı İstanbul’da açılacak. İlk fazı tamamlandığında yıla 90 milyon yolcu kapasitesine sahip olacak olan İstanbul Yeni Havaalanı (İYH), planlanan dört fazlık yatırımın tamamlanmasıyla birlikte yılda 200 milyon yolcu taşıyabilecek. Küresel havacılık ve ticaret sektörlerini yeniden şekillendirecek olan İstanbul Yeni Havalimanı, İstanbul’un kuzeyinde, şehir merkezinden 35 kilometre mesafe uzaklıkta 76,5 milyon metrekarelik bir alanda inşa ediliyor.

Kentin Kalbi

Havaalanı için seçilen adres İstanbul’daki mega projelerin kesişim noktasında bulunuyor. İstanbul Boğazı üzerinden Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayacak üçüncü köprü Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün güzergahı üzerinde olan İYH ayrıca Karadeniz ve Marmara denizlerini birbirine bağlayacak Kanal İstanbul projesine de oldukça yakın. İki yakasında iki uydu kent inşa edilecek olan Kanal İstanbul’la birlikte İstanbul Yeni Havaalanı’nında inşa edilecek olan İstanbul Airport City bölge İstanbul’un en yeni yaşam alanlarından birine dönüşmüş olacak.

 

İstanbul Yükseldi, Kapasite Yetmedi

Küreselleşmenin hızla yükseldiği, sermaye ve ticaret açısından sınırların gittikçe çok daha silik hale geldiği dünyada en hızlı büyüyen sektörlerden biri de havacılık oldu. Uluslararası hava taşımacılığı sektörü son 10 yılda ortalama olarak yüzde 5,6 oranında büyüdü. Aynı dönemde Türkiye’deki havacılık sektöründeki ortalama büyüme ise neredeyse dünyanın üç katına ulaşarak yüzde 14 oldu. Türkiye havacılık sektörünün itici gücü ise şüphesiz İstanbul’du. Ancak İstanbul’daki mevcut havaalanlarının kapasite olarak havacılık sektöründeki bu büyümeye ayak uyduramamaları İstanbul Yeni Havaalanı’nın inşasını zorunlu kıldı. Uluslararası Hava Konseyi (ACI) tarafından açıklanan 2015 yılı trafik raporuna göre İstanbul’un mevcut en büyük havaalanı olan Atatürk Havalimanı, yılda 25 milyon ve üzerinde yolcu taşıyan havaalanları arasında yüzde 9,1 ile toplam yolcu trafiğini en fazla artıran ikinci havalimanı. 10 ile 25 milyon yolcu trafiğine sahip havaalanları arasındaysa İstanbul’un Asya yakasında yer alan Sabiha Gökçen Havalimanı, yüzde 19,7’lik büyüme ile dünyanın en hızlı büyüyen havaalanı. Bunun yanında İstanbul’daki havaalanları yoğunluk nedeniyle Avrupa’da en çok rötar yapan (ortalama 13 dakika) havaalanları arasında üçüncü sırada yer alıyor.

Türkiye Cumhuriyeti’nin en büyük projelerinden olan ve temeli 7 Haziran ‘2014’te Recep Tayyip Erdoğan tarafından atılan İYH, tüm fazları tamamlandığı zaman 6 bağımsız pist, 16 taksi yolu, 500 uçak park kapasitesi ile yaklaşık 200 milyon yolcu kapasitesine ulaşacak. Ayrıca alan içerisinde üç ayrı terminal binası, 70 bin araç kapasiteli açık ve kapalı otopark, sağlık merkezleri, oteller, uçak bakım hangarları, uçak içi ikram tesisleri, ibadethaneler gibi yardımcı tesisleri ile dünyanın en büyük havalimanı olacak.

 

Büyük Dev

İstanbul Yeni Havalimanı’nın yapımını ve 25 yıllığına işletmesini üstlenen İGA, sermayesini 1 milyar 790 milyon lira artırarak 6 milyar 240 milyon liraya yükseltti. İGA’yı oluşturan konsorsiyumun üyeleri olan Cengiz, Mapa, Limak, Kolin ve Kalyon Grubu şirketlerinin her biri sermaye artırımına 358 milyon liralık beş eşit payla katıldılar. Sermaye artırımının ardından İGA, aktif büyüklüğü ve öz kaynaklarına göre Türkiye’nin en büyük dördüncü özel sektör şirketi haline geldi.

“İstanbul Yeni Havaalanı Ekonomik Etki Analizi” raporuna göre İYH, doğrudan ve dolaylı olarak 2025 yılına kadar 225 bin kişiye istihdam sağlayacak. Yaratacağı ek hane halkı geliri yaklaşık 4,4 milyar dolara kadar çıkacak. Türkiye’nin ulusal ekonomisine katkısı ise milli gelirin yüzde 4,9 seviyesine kadar çıkabilecek. Aynı araştırmaya göre İYH’nın 2025’te yaratacağı katma değer ise 38 milyar dolara kadar çıkabilecek.

 

Perakendenin Yeni Merkezi

İYH’da100’e yakın havayolu şirketinin uçuş yapacağı havaalanından 300 farklı destinasyona uçuş imkanı olacak. Bu devasa yapı, havaalanında her gün 10 binlerce insana ulaşan bir sirkülasyon olacağı anlamına geliyor. Dolayısıyla İYH,  sadece turizm ya da taşımacılı sektörleri için değil perakende sektörü için de büyük bir potansiyel yaratacak. İYH’da teknolojiden kozmetiğe, giyimden dekorasyona, lüks tüketimden yeme-içme alanlarına kadar geniş yelpazede hizmet veren perakende şirketleri yer alacak.

İYH’da giden yolcu katında yaklaşık 40 bin metrekare, gelen yolcu katında ise 14 bin metrekare büyüklüğünde dutyfree mağaza alanı bulunuyor. Premium ve ana akım olmak üzere iki parçalı moda ve aksesuar alanları olacak ve bu alanların her biri 3 bin metrekare büyüklüğünde ve 25’er satış mağazasını bünyesinde bulunduracak. Saat, mücevher ve bijuteri bölümünde ise toplamda 3 bin metekarelik alanda 30 mağazalık kiralanabilir alan bulunuyor. Çocuk giyimi için ise üç satış alanından oluşan 300 metrekare büyüklüğünde bir alan alışveriş severlerin hizmetinde olacak. Ev tekstili ve aksesuarları için beş satış mağazası 450 metrekarelik bir alanda yolculara hizmet verecek.

Yerli ve yabancı markalar açısındansa bir çok farklı kültür ve milletten tüketiciye ulaşma imkanı sağlanacak. İGA Havalimanı İşletmesi Ticari İşler Genel Müdür Yardımcısı Mert Başar perakende stratejilerini “En önemli önceliğimiz, yolcu konforunu ve alışveriş deneyimini kusursuz hale getirmek. Bunun için de hem Türkiye’nin hem dünyanın en büyük perakende markaları ile işbirlikleri geliştiriyor; ticari anlaşmalar yapıyoruz” sözleriyle anlatıyor. Markaların İYH’da yer alabilmek için yoğun bir talebi var. İGA İstanbul Yeni Havalimanı İşletmesi, turizm, transfer ve otel bölgesinde bulunan tüm ticari alanların kiralamalarının tamamlandığını açıkladı. Yaşanan talep fazlasından dolayı yaratılan ek kapasite de dolmuş durumda. Kuyumcu, bijuteri, gözlük ve saat gibi kategori mağazaları içinse talep listesi oluşturuluyor. Listede 100’e yakın firma yer alıyor.

 

Kargo Şehri

İstanbul Yeni Havaalanı, yolcu taşımacılığında dünyanın en büyük havaalanlarından biri olmakla kalmayacak kargo taşımacılığında da İstanbul’u güçlü bir merkeze dönüştürecek. Havaalanında yük taşımacılığı için ayrılan bölüm  “Kargo Şehri” olarak tanımlanıyor. Bu ilk başta kulağa biraz abartılı bir tanım gibi gelebilir. Ancak alanın büyüklüğü bu tanımı hak ediyor. İYH’da yer hizmetleri için toplam 150 bin metrekarelik bir alan ayrıldı. Kargo hizmetleri için ayrılan alanın büyüklüğü ise 1,4 milyon metrekareyi buluyor. Bu, 200 adet uluslararası standartlardaki futbol sahasının büyüklüğüne eşit. Kargo Şehri, 35 adet geniş gövdeli kargo uçağının aynı anda operasyon yapabileceği şekilde inşa ediliyor.

Tam kapasite çalışmaya başladığında İYH, bu alanda da dünyanın en büyüğü olacak. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ ) rakamlarına göre 2016’da Atatürk Havalimanı kargo kapasitesi 918 tondu. İstanbul Yeni Havalimanı ise açılışıyla birlikte 2,5 milyon ton kargo kapasitesiyle faaliyet göstermeye başlayacak. Şu an dünyanın en büyük kargo hareketine sahip havalimanı, 4,5 milyon tonun biraz üzerinde bir hacme sahip Hong Kong Havalimanı. İstanbul Yeni Havalimanı ise tüm fazları tamamlandığında 5,5 milyon ton kapasiteye sahip olacak.

Yerli ve yabancı birçok lojistik ve kargo şirketi de havaalanı bünyesindeki “kargo şehri”nde yer almak için anlaşmalar imzalamaya başladı. İlk etapta altı şirketle 250 milyon euro büyüklüğündeki ilk anlaşma Temmuz 2017’de imzalandı. Buna göre MNG, PTT, Çelebi Hava Servisi, HAVAŞ, Sistem Lojistik ve Bilin Lojistik şirketleri havaalanı bünyesindeki, kargo şehri ve yer hizmetleri kampusunda hizmet verecekler. Uluslararası kargo şirketlerinden UPS de İYH’da yerini almak için anlaşmasını imzaladı. UBS’nin İYH’da kuracağı tesisin Atatürk Havalimanı’ndaki tesisinden dört kat büyük olacağı açıklandı. İmzaların atıldığı toplantıda UPS Doğu Avrupa Başkanı Daniel Carrera, “Sınırlar arası ticaretin, tahmin edilebilir gelecekte küresel gayri safi yurt içi hasıladan daha hızlı büyümesi öngörülüyor. Sonuç olarak ekonomiler, daha etkileşimli ve dış ticarete bağlı hale gelirken güvenilir küresel ağlara da daha çok ihtiyaç duyuyor,” açıklaması yapmıştı.  

İGA Havalimanı İşletmesi Genel Müdürü ve İcra Kurulu Başkanı Kadri Samsunlu da İstanbul’un hem yolcu taşımacılığında hem de yük taşımada dünyanın önemli bir merkezi olacağını söylüyor. Samsunlu, “Türkiye, Avrupa, Orta Doğu, Orta Asya, Kuzey ve Doğu Avrupa’nın tamamına sadece beş saatlik bir uçuş menzilinde bulunuyor. Türkiye’nin coğrafi konumu, lojistik için stratejik bir avantaj sunuyor. UPS ve diğerleri gibi küresel nakliye devlerinin İstanbul’da faaliyet gösterme planları bunun bir kanıtıdır. Amacımız, geçiş sürelerini azaltmak için stratejik konumumuzdan ve son teknolojiden faydalanarak kargo ve yük taşıma kapasitemizi artırmaktır” diyor.

Birleşmiş Milletler’in Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO), dünya ticaretinin değer olarak yüzde 35-40’ının hava yolu ile taşındığı tespitini yapıyor. Üstelik bu oran her geçen yıl daha da artıyor. Bu durum dünya havacılık sektörünü de hızla büyütüyor. Ancak Türkiye’de havacılık sektörünün büyüme oranı dünya ortalamasının neredeyse 3 katı.